Braille bestaat ruim anderhalve eeuw en is nog steeds van belang, maar ook de Apple Iphone blijkt voor blinden en slechtzienden een uitkomst te zijn. Dit artikel is geschreven door Sander Lindenburg voor de Stentor Zwolle.

Blinden leven niet in een isolement in deze tijd van zich snel ontwikkelende internet- en computertechniek. "Natuurlijk heb ik zelf ook een Twitter-account", zegt de in Zwartsluis geboren en getogen Derk van de Velde. Als slechtziende 6-jarige moest hij intern naar Bartiméus in Zeist, om alleen nog in de weekeinden thuis te komen. Nu - op 48 jarige leeftijd - ontwikkelt hij in Utrecht software voor de organisatie voor blinden en slechtzienden. Computers kunnen veel, maar vervangen de oude middelen nog niet. Van de Velde vindt het dan ook belangrijk dat er jaarlijks een 'Wereldbrailledag' (4 januari jl.) gehouden wordt: "Al was het maar dat mensen dan mogelijk meer rekening houden met blinden. En niet, zoals me overkomen is, in de drukte op de trappen van het station mijn blindenstok kapot trappen en dan zonder iets te zeggen doorlopen."

Interesse voor techniek
Derk van de Velde, die op 19-jarige leeftijd plotseling geheel blind werd, heeft altijd grote interesse gehad voor techniek. Voor Bartiméus en dus alle andere blinden en slechtzienden maakt hij applicaties die het leven kunnen veraangenamen. En hij geeft er cursussen over. "Internet is een fantastisch medium. Al was het alleen maar dat ik nu de folders met de actuele aanbiedingen van deze week digitaal binnen kan halen", zegt hij lachend. Er is echter nog een grote winst te halen op internet. "Er was afgesproken dat alle gemeenten eind 2010 al hun websites geschikt zouden hebben voor blinden en slechtzienden, maar ik heb in een onderzoek gelezen dat nog maar 8 procent daar ook daadwerkelijk in geslaagd is."
Probleem is verder dat er altijd heel veel - niet direct ter zake doende - linkjes op websites staan. "Als je een site laat voorlezen komen die dus allemaal voorbij, maar gelukkig is er steeds meer software die daar wat aan kan doen, zodat je niet als een soort apenkunstje uit je hoofd hoeft te leren dat je 28 keer de tab-toets moet indrukken en drie keer het pijltje naar beneden voordat je bent bij de tekst die je voorgelezen wilt hebben."

De iPhone is volgens Van de Velde een verrijking: Daarmee kun je ook internet op, maar de methode is veel simpeler. "Bovendien kun je met je vingers over de tekst gaan en krijg je die meteen voorgelezen. En rijtjes met links staan altijd netjes onder elkaar. Daardoor is deze mobiele telefoon weer handiger dan de iPad, wat eigenlijk een soort grote iPhone is. En wat heb ik er als blinde aan dat je een groter scherm hebt? Bij de iPad heb je - zo merkte ik - een navigatiebalk waarop je kunt klikken en dan opent zich aan de rechterkant weer een nieuw navigatiescherm, maar ja, als je niks ziet..."
Overigens blijkt de iPad, de tabletcomputer zonder toetsenbord of muis, wel voor slechtzienden een uitkomst te zijn. Door duim en wijsvinger bij elkaar op het scherm te zetten en die vingers uit elkaar te schuiven ('swipen') kun je snel teksten heel erg veel groter maken en dat werkt dan wel weer veel plezieriger dan op een gewoon scherm. Van de Velde, die ook twittert via zijn iPhone ('We hebben een gesloten Twitter-groepje via Bartiméus, waarop we belangrijk nieuws aan elkaar doorgeven'), leest thuis geen brailleboeken meer. "Maar dat is voor mij persoonlijk. Voor mijn werk gebruik ik dat al zoveel, dat ik ’s avonds wel zin in wat anders heb."

Braille moet blijven
Hennie Halfwerk (66) uit Zwolle zit in een landelijke werkgroep voor de promotie van braille. Volgens haar dreigt het speciaal voor blinden ontwikkelde lees- en schrijfalfabet te sneuvelen in de bezuinigingsdrang van het huidige kabinet. "Er moet gesnoeid worden op cultuur en daar vallen ook de bibliotheken onder. Dus je kunt wel nagaan dat er dan bezuinigd wordt op het aantal boeken en tijdschriften in braille. Er wordt nu al steeds vaker gezegd: 'Je kunt je de teksten toch laten voorlezen door de computer of naar gesproken boeken luisteren?' Maar het is heel belangrijk dat braille niet gaat verdwijnen. Ik wil - net als ieder ander mens - met een boek op de bank kunnen zitten en zelf het verhaal lezen met mijn vingers, zonder tussenkomst van een ander. Bovendien is het belangrijk voor je woordbeeld dat je zelf leest. Als je alleen op je gehoor afgaat kun je op het laatst namen van bekende mensen of onderwerpen uit de actualiteit niet meer juist schrijven."

Hennie, slechtziend geboren en op haar veertiende geheel blind geworden, maakt veel gebruik van de computer. Maar de uitkomst loopt weer via braille. "Ik heb aan mijn laptop een brailleleesregel, daardoor kan ik bijvoorbeeld meedoen met een cursus Zwols. Alleen op gehoor zou ik dat niet kunnen. Ook e-mailtjes kan ik zo lezen. Dat is een uitkomst." Ze gebruikt braille ook om bijvoorbeeld haar cd's en kruidenpotjes te merken. "Als blinde kun je niet zelfstandig een huishouden voeren als je geen braille had. Het moet dus blijven. Laatst wilde ik een nieuw boek over Dementie lezen, bleek het niet beschikbaar in braille. Dat voelt niet goed, dan voel je je een buitenstaander, derderangsburger."

Bron: Bartimeus - 10/01/2011

Archief OOGnieuws Nationaal